Gdynia - ulica Świętojańska

Ulica Świętojańska początkowo nazywana była Drogą Oksywską, łączyła bowiem wieś Oksywie ze szlakiem stanowiącym przedłużenie Drogi Królewskiej (zwanej Via Regia) wiodącej przez Orłowo do Gdańska. Przebiegała wzdłuż brzegu morskiego i w czasie sztormów często zalewana była falami, aż po znajdujące się tu torfowe bagniska. W 1913 roku na zamówienie wiejskiego samorządu powstał pierwszy projekt ulicy. Drogą Oksywską kursować miał do Sopotu tramwaj elektryczny, szerokość ulicy określono wówczas na 16 m, cofając zabudowę o 8 m z każdej strony – jako przestrzeń potrzebną na ogrody przydomowe.

Od uzyskania praw miejskich w 1926 roku rozpoczęła się zabudowa ulicy. Zaczęły pojawiać się pierwsze kamienice. Pierwsze budynki zlokalizowane były w okolicy narożnika ulicy Świętojańskiej i ulicy 10 Lutego, a nieco później także naprzeciw wybudowanego w 1924 roku kościoła N.M.P. W owym czasie ulica była jeszcze wąską, piaszczystą drogą z rosnącym po obu stronach zbożem. Do końca lat dwudziestych zabudowa istniała tylko przy jednej stronie ulicy. Widać więc było z niej zalesione zbocze Kamiennej Góry, a na wysokości obecnego Placu Grunwaldzkiego „… aż do plaży ciągnęły się łany zbóż, upstrzonych makami i chabrami… ”.

Okres od 1926 do 1930 roku wpłynął zdecydowanie na sposób zabudowy ulicy, charakteryzujący się zabudową pieciopietrowymi domami miejskimi. W 1929 roku rozpoczęte zostały poważniejsze prace budowlane i do końca 1930 roku przy ulicy Świętojańskiej stało już kilkanaście zabudowań. Do początku lat trzydziestych XX w. ulica Świętojańska nosiła nazwę ulica Św. Jańska. Nazwę wzięła od popularnego w Polsce czeskiego męczennika św. Jana Nepomucena, patrona dobrej sławy oraz opiekuna pielgrzymów i podróżnych. prasa W 1930 roku położono sieć kanalizacyjną i wodociągową, nawierzchnię wybrukowano, położono chodniki i krawężniki. Początkowo zbudowano dwie oddzielne jezdnie jednokierunkowe o łacznej szerokości 15 m oddzielone wysepkami oraz chodniki o szerokości 4,5 m. W tym też okresie zmieniono nazwę ulicy na Świętojańską. Układ ulicy zmieniono w 1936 roku likwidując wysepki i uzyskując szeroką i wygodną arterię prowadzącą ze śródmieścia do portu.

W latach 1936-1937 roku pod numerem 68 w nowo wybudowanej kamienicy państwa Orłowskich powstał „Bon Marche” Polski Dom Towarowy. Lokal był nowocześnie urządzony, a na klientów czekał bogaty asortyment artykułów pierwszej potrzeby. Po wojnie lokal zajmowała Spółdzielnia Prac Usług Motoryzacyjnych. W 1957 roku zainstalował się w tym miejscu Klub Międzynarodowej Prasy i Książki „Ruch”, który po 1990 roku przekształcił się w Empik.

Pod numerem 44 zbudowany został w 1934 roku budynek mieszkalno-biurowy Polskiej Agencji Eksportu Drewna (Paged). Przedsiębiorstwo zajmowało się organizacją sprzedaży drewna z Lasów Państwowych.

W 1935 roku A. Ogończyk i L. Mazalon wybudowali pod numerem 122 dom luksusowy, na słupach i z tarasem na dachu.

Podczas okupacji Gdyni ulica Świętojańska została nazwana przez Niemców Adolf Hitler Strasse i praktycznie przez okres okupacji nie zmieniła swojego wyglądu (poza oczywiście niemieckimi napisami i hitlerowskimi dekoracjami ulicy i budynków).

Literatura:

Edward Obertyński, Jerzy Heidrich, Obraz starej Gdyni, Rocznik Gdyński nr 7, TMG 1986

Klaudia Nowicka, Funkcje ulicy świętojańskiej w Gdyni, Rocznik Gdyński nr 18, TMG 2006

Mirosława Walicka, Gdynia pejzaż sprzed wojny, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982

Kazimierz Małkowski, Bedeker Gdyński, Wydawnictwo OSKAR, Gdańsk 2001

Gdynia, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk 1968

Brama na świat. Gdynia 1918 -1939, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

Sławomir Kitowski, Gdynia. Miasto z morza i marzeń, Wyd. ALTER EGO, Sławomir Kitowski Gdynia 2006