Gdynia - ulica 10 Lutego

Z chwilą powstania kąpieliska w Gdyni jedyną drogą, którą można było doń dojechać ze stacji kolejowej wiodła przez krętą i wąską ulicą Wiejską (obecnie Starowiejska), a następnie około 250 metrów ulicą św. Jana i krótkim odcinkiem drogi w kierunku Kurhausu. Istniejący wówczas dojazd był niewygodny i niezbyt reprezentacyjny. Zdecydowano więc o wytyczeniu nowej drogi, od stacji kolejowej biegnącej tak, aby od strony południowej ominąć wiejskie zabudowania starego siedliska, prosto przez szczere pole do Domu Kuracyjnego. Nową ulicę nazywano aleją Kuracyjną (Kurhausalee) lub Zdrojową. Aleja Kuracyjna była wówczas bitą piaszczystą drogą o szerokości 13 m, z jezdnią 5,5 m i chodnikami po obu stronach o szerokości 2 m, obsadzoną po obu stronach podwójnymi rzędami drzew. W późniejszych latach została poszerzona i zakończona szerokim placem – Skwerem Kościuszki.

Niemal cała zabudowa ulicy 10 Lutego pochodzi z okresu międzywojennego. Kilka budynków pochodzi z okresu sprzed nadania Gdyni praw miejskich, a pozostałe powstały w kolejnych latach. Pierwszy murowany budynek powstał w 1910 roku w narożniku ulicy 10 Lutego i Świętojańskiej. Należał do Ericha Kohnke, od którego budynek odkupił Johan Plichta i otworzył w nim pensjonat i restaurację (podczas okupacji budynek został rozebrany).

Gdynia 10 lutego, Gdingen, stara pocztówka, Gdynia 10 lutego, Gdingen, pocztówkaprasa W latach dwudziestych zaczęły powstawać ważne budynki użyteczności publicznej oraz biurowce. Ulica przyjęła reprezentacyjny charakter. W latach 1926-1928 pod numerem 26 zbudowano gmach pierwszej w Gdyni siedmioklasowej Szkoły Podstawowej nr 1. W latach 1928-1929 pod numerem 20/22, u zbiegu z ulicą Bolesława Chrobrego (od 1931 roku ulica 3 Maja 25) powstał gmach oddziału Banku Polskiego. W latach 1928-1929 wzniesiono przy ulicy 10 Lutego 8 gmach Banku Gospodarstwa Krajowego. W 1929 roku ukończono gmach Poczty Głównej. W 1930 roku zakończono przy ulicy 10 Lutego 29 budowę czteropiętrowej kamienicy - domu dla oficerów, którego inwestorem był Fundusz Kwaterunku Wojskowego. W latach 1934-1936 pod numerem 24, u zbiegu z ulicą 3 Maja budowany był budynek mieszkaniowo-biurowy Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umyslowych (później ZUS)W latach 1936-1938 u zbiegu ulicy 10 Lutego i 3 Maja 27-31 zbudowano ośmiopiętrowy budynek mieszkalny Funduszu Emerytalnego Pracowników i Sług Banku Gospodarstwa Krajowego. Powstawały także okazałe kamienice jak i skromne domy mieszkalne. W 1924 roku pod numerem 2 zbudowany został w stylu pomorsko – letniskowym dom mieszkalny pierwszego wójta wsi Gdynia Jana Radtkego. W latach 1925-1928 powstał pierwszy budynek o charakterze „miejskim”  hotel „Confort” inż. L. Pętkowskiego przy ulicy 10 Lutego 39. W 1931 roku pod numerem 21 stanął dom, w którym mieściły się m.in. kabarety „Alhambra” i „Palais de Dance”. W 1932 roku pod numerem 37 oddano do użytku budynek, z popularną piwiarnią na parterze. W 1934 roku u zbiegu ulicy 10 Lutego z narożnikiem ul. Dworcowej (początkowo nazwa ulicy to Podjazdowa, później Pierackiego) zbudowano kamienicę Elizy Nebe. W 1935 roku ukończono dom czynszowy państwa Orłowskich, posiadający dwa skrzydła: pięciopiętrowe od ulicy 10 Lutego i czteropiętrowe od ulicy Abrahama. W 1935 roku pod numerem 35/35a zbudowano dom czynszowy złożony z dwóch części bliźniaczych z oddzielnymi wejściami do dwóch klatek schodowych. W 1936 roku wzniesiono dom czynszowy pod nr 25. W narożniku ulicy 10 Lutego i ulicy Abrahama 24 ukończono w 1938 roku wzniesiono dwupiętrowy budynek, w którym po II wojnie światowej parterze mieściły się sklepy i kabaret „Europa”. W czasie wojny Niemcy przemianowali nazwę ulicy na Hermann Goring Strasse. W 1946 roku próbowano zmienić nazwę ulicy na aleję Zwycięstwa.   Literatura:

Antoni Jacek Koseski, Ulica 10 Lutego, Rocznik Gdyński 1977, TMG 1978

Kazimierz Małkowski, Bedeker Gdyński, Wydawnictwo OSKAR, Gdańsk 2001

Iwona Sagan, Wiesław Walkusz, Rola osi urbanistycznej ulicy 10 Lutego w przestrzeni Gdyni, Rocznik Gdyński nr 17, TMG 2005

Edward Obertyński, Jerzy Heidrich, Obraz starej Gdyni, Rocznik Gdyński nr 7, TMG 1986

Antoni Jacek Koseski, Perła modernizmu europejskiego, Rocznik Gdyński nr 11, TMG 1992-1993

Maria J. Sołtysik, Śródmieście Gdyni jako pomnik historii, Rocznik Gdyński nr 18, TMG 2006

Gdynia, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk 1968

Brama na świat. Gdynia 1918 -1939, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

Maria J. Sołtysik, Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Wyd. Alter Ego, Gdynia 2003

Sławomir Kitowski, Gdynia. Miasto z morza i marzeń, Wyd. ALTER EGO, Sławomir Kitowski Gdynia 2006