Święto Morza

Idea zorganizowania latem każdego roku Święta Morza zrodziła się na posiedzeniu gdyńskiego oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej w 1932 roku. Delegacja władz centralnych Ligi przedstawiła ten projekt najwyższym władzom państwa, które przyjęły pomysł z życzliwością i przyrzekły swoje poparcie w jego realizacji. Zaproszenie do udziału w uroczystości wystosowane zostało do prezydenta Rzeczypospolitej, marszałków Sejmu i Senatu, premiera i członków rządu. Do biskupa chełmińskiego, najwyższego dostojnika Kościoła na Pomorzu wystąpiono z prośbą o przyjęcie godności przewodniczącego Komitetu Honorowego.

Pierwsze Święto Morza zorganizowano w dniu 31 lipca 1932 roku.

Organizatorzy spodziewali się przybycia z głębi kraju około 50 tysięcy uczestników (przybyło co najmniej drugie tyle).

" Ruch na odcinku granicznym olbrzymi. Z jednej i z drugiej strony oczekują całe sznury aut. Celnicy szybko sprawdzają dowody osobiste. Co chwila przemknie w szalonym tempie auto, biorące udział w zjeździe gwiaździstym. Dojazd do samego miasta Gdyni zamknięty, gdyż olbrzymia masa ludzka zalała chodniki, jezdnie, wszelkie place i wybrzeże przed ołtarzem. Naprzeciw loży Pana Prezydenta już od 9 rano panował tłok nieopisany, każdy starał się zająć sobie miejsce, aby móc obserwować przebieg defilady " (Rocznik Gdyński nr 16).

Ministerstwo Komunikacji zarządziło na ten okres 80 % zniżkę cen biletów kolejowych na przejazd z miejsca zamieszkania do Gdyni i z powrotem. Uruchomiono z głównych miast polskich dodatkowe pociągi specjalne. Dla przyjezdnych przygotowano na kwatery wolne lokale i budynki, stodoły i magazyny. Wojsko rozbiło na wzgórzach Grabówka 70 namiotów, do których doprowadzono wodę z miejskiej sieci wodociągowej. Przygotowano dziesiątki punktów sanitarnych, zbudowano prowizoryczne szalety, uruchomiono jadłodajnie i pijalnie pod gołym niebem.

Na uroczystość przybył prezydent Ignacy Mościcki. Na molo, przyległej plaży oraz Kamiennej Górze zgromadziło się około 150 tysięcy uczestników. Mszę odprawił biskup morski Stanisław Okoniewski. Prezydent Mościcki wygłosił orędzie, a po nim wystąpił minister Eugeniusz Kwiatkowski i generał Gustaw Orlicz Dreszer. Potem starosta Wincenty Łęski w imieniu miast i powiatów Pomorza złożył na ręce prezydenta Rzeczypospolitej akt hołdu i ślubowanie wierności obywatelskiej. Następnie przed trybuną honorową ustawioną na ulicy 10 Lutego odbyła się defilada, która trwała trzy godziny.

Na godzinę 14 naznaczone było rozpoczęcie defilady. Punktualnie o 14 zasiadł w pięknie ubranej loży Pan Prezydent w otoczeniu ministrów. Rozpoczęła się defilada. Przed Panem Prezydentem przejechała zwinna kawaleria, tuż za nią postępowała szara piechota, oddziały Marynarki Wojennej, policja, P.W. Sokoli, harcerze, strzelcy, przedstawiciele miast, Polacy z Ameryki, Czechosłowacji, Litwy i niezliczone tłumy publiczności. Doskonałe orkiestry grały porywające marsze. Poszczególne grupy pochodu były żywo oklaskiwane. Najwięcej jednak oklasków zdobyło nasze wojsko. Nastrój był bardzo radosny ” (Rocznik Gdyński Nr 16).

W kolejnych latach – do wybuchu wojny - Święto Morza odbywało się regularnie w dniu 29 czerwca.

1933 rok – obchody Święta odbyły się nie tylko w Gdyni, ale w różnych miastach i wsiach w całym kraju.

1934 rok – główne hasło Święta Morza: „Twórzmy podstawy finansowe dla rozwoju sił zbrojnych na morzu”.

1935 rok – w ramach Święta odbył się wielki zlot młodzieży. Głoszono hasło: „Budujmy okręty we własnej stoczni”.

1936 rok – myśl przewodnia Święta Morza: „Musimy Polskę dozbroić ma morzu”.

1937 rok – głoszono hasła: „Chcemy silnej floty wojennej i kolonii”, „Płucami Polski – Śląsk, Gdynia i Gdańsk, puklerzem – okręty Rzeczypospolitej”. Zmianie uległa nazwa uroczystości na Tydzień Morza.

1938 rok – hasło uroczystości: „Żądamy upowszechnienia świadczeń na rozbudowę floty wojennej”. Nazwę uroczystości Tygodnia Morza zmieniono na Dni Morza.

1939 rok – głoszono hasło: „Nie damy się odepchnąć od Bałtyku”.

W latach 1940 – 1944 Święto Morza obchodzone było w ośrodkach polonijnych rozsianych po świecie, na okrętach i statkach, konspiracyjnie w obozach i oflagach.

W 1945 roku uroczystości Święta Morza odbyły się w Kołobrzegu (pierwotnie zapowiadano w Szczecinie).

 

Literatura:

E. Sitek, Święta Morza 1932 - 1997, wyd. Wydawnictwo "44", Gdynia 1997

Aleksander A. Miśkiewicz, Święto Morza w Gdyni w lipcu 1932 roku. Na podstawie relacji młodego białostoczanina, Rocznik Gdyński Nr 16, TMG, Gdynia 2003