Marynarka Wojenna RP

Wobec trudności w korzystaniu z portu gdańskiego koniecznością stała się budowa własnego portu. Rozpoczęte w 1921 roku prace doprowadziły do oddania do użytku w 1923 roku „Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków” (tereny dzisiejszego nabrzeża Francuskiego portu handlowego). W skład portu wchodziły także skromne warsztaty mechaniczne, mała elektrownia, tartak i wodociągi. Port Wojenny na Oksywiu budowano od 1925 roku. Wg przyjętych koncepcji i planów port wojenny miał być odizolowany od portu handlowego. Przyjęto lokalizację w północnej części przeznaczonej dla portu handlowego (Basen Północny), u podnóża Kępy Oksywskiej. Projekt portu uwzględniał równoległą budowę basenów dla okrętów podwodnych i jednostek nawodnych, budynków warsztatowych i magazynowych i składów oraz stoczni. Plan ten do 1939 roku został w znacznym stopniu wykonany. 

W 1924 roku powstał projekt kompleksu koszarowego architekta Mariana Lelewicza, w którym przewidziano budowę gmachu Dowództwa Floty, stołówkę i świetlicę marynarską, łaźnię koszarową, budynek bramny (tzw. Trzy Bramy"), domy mieszkalne dla oficerów i podoficerów, Dom Dowódcy Floty, gmach Komendy Centrum Wyszkolenia Secjalistów Floty, szpital morski i blok szkoleniowy prasa. Do połowy lat trzydziestych powstawały kolejne obiekty zaprojektowanego zespołu budynków. Latem 1924 roku z Pucka do Gdyni przeniosło się Dowództwo Floty, a w połowie 1926 roku przekazano Dowództwu Floty okazały gmach prasa. Przekazano także budynki koszarowe i pierwszy blok mieszkalny dla oficerów. W 1926 roku do Gdyni przeniesiono Komendę Portu Wojennego prasa. W 1927 roku przeniosły się Warsztaty Portowe.

Gmach Dowództwa Floty (w głębi) i budynek bramny (tzw. "Trzy Bramy") obecnie:

W wyjątkowo trudnej sytuacji gospodarczej przystąpiono do budowy floty wojennej. Pierwszym okrętem był ORP „Pomorzanin”, zakupiony w Gdańsku i po przebudowie na okręt hydrograficzny przyprowadzony w 1920 roku do portu w Pucku. Okręt obsługiwał obiekty hydrograficzno-nawigacyjne znajdujące się wzdłuż polskiego wybrzeża, a także wykonał wiele prac pomiarowych podczas budowy portu gdyńskiego. 

Następnie nabyte zostały w Finlandii dwie kanonierki. Pierwszą przejęto w grudniu 1920 roku i nadano jej nazwę "Komendant Piłsudski”. Drugą przejęto od Finów w kwietniu 1921 roku i nadano nazwę "Generał Haller”. Do 1939 roku służyły głównie jako okręty szkolne. 

W 1921 roku okazyjnie zakupione w Danii zostały cztery trałowce. czerwcu wcielono je w skład floty pod nazwami „Czajka”, Jaskółka”, „Mewa” i „Rybitwa”. Wraz z kanonierkami jako Dywizjon Ćwiczebny (później Dywizjon Minowców) spełniały funkcję strażniczą. 

W ramach udziału Polski w podziale floty cesarskiej Niemiec po I wojnie Polska otrzymała sześć torpedowców, które po wcieleniu do polskiej floty otrzymały nazwy: "Kaszub”, "Krakowiak”, "Kujawiak”, "Mazur”, "Podhalanin” i "Ślązak” prasa. Pierwsze trzy wyremontowano w stoczni angielskiej, następne w latach 1921-1923 doprowadzono do sprawności w warsztatach w Pucku i Gdańsku. Po wyposażeniu okrętów w uzbrojenie artyleryjskie, cekaemy i wyrzutnie torpedowe zorganizowano je w Dywizjon Torpedowców prasalatach 1924-1925 zakupione zostały z kredytu francuskiego transportowce "Warta” prasa i "Wilja" prasa Służyły one do przewożenia sprzętu i materiałów wojennych z państw zachodnich do Polski. Okręt „Warta” w 1928 roku został przekazany marynarce handlowej. Okręt „Wilja” do 1939 rok wykorzystywany był także jako okręt szkolny. 

W 1926 roku w Anglii zakupiony został okręt żaglowy „Iskra”, od 1928 roku wykorzystywany do szkolenia podchorążych Szkoły Marynarki Wojennej. 

W 1927 roku zakupiony został we Francji wycofany ze służby krążownik „DEntrecasteaux” (prasa). 30 lipca tego roku podniesiono na nim polską banderę. Kierownictwo Marynarki Wojennej podjęło decyzję o nadaniu nazwy „Król Władysław IV”, jednakże już podczas rejsu do Polski zdecydowano się na zmianę nazwy na "Bałtyk”. Po przybyciu do Polski czasowo został przydzielony do Dywizjonu Ćwiczebnego. 

W wyniku umowy ze stocznią francuską zostały zbudowane okręty podwodne (prasa). W kwietniu 1929 roku zwodowana została pierwsza jednostka polskiej floty podwodnej ORP "Wilk”.W sierpniu 1931 roku przybył do Polski kolejny okręt podwodny ORP "Ryś”, a w marcu 1932 roku ORP "Żbik”. Nowe okręty podwodne weszły w skład Dywizjonu Łodzi Podwodnych (od 1937r. Dyw. Okrętów Podwodnych). 

8 lipca 1930 roku, w bazie marynarki francuskiej w Cherbourgu podniesiono biało-czerwoną banderę na ORP "Wicher". (prasa). Niszczyciel ten, według ówczesnej terminologii kontrtorpedowiec - był pierwszą nowoczesną jednostką bojową Polskiej Marynarki Wojennej. W 1935 roku zamówione zostały w stoczni angielskiej dwa kontrtorpedowce. W lipcu 1936 roku zwodowany został pierwszy z nich, który otrzymał nazwę "Grom”, a w październiku następny "Błyskawica”. Podniesiono banderę na okrętach w 1937 roku i włączono do Dywizjonu Kontrtorpedowców. 

W 1936 roku zamówione zostały w stoczni holenderskiej kolejne okręty podwodne. W styczniu 1938 roku zwodowany został ORP "Orzeł”, na którym banderę podniesiono w lutym 1939 roku. W październiku 1938 roku zwodowany został ORP "Sęp”, który przerwał próby odbiorcze w stoczni i w kwietniu 1939 roku przybył do Polski. Okręty włączone zostały do Dywizjonu Okrętów Podwodnych. 

W lutym 1938 roku po długiej trwającej 45 miesiące budowie w stoczni francuskiej podniesiono banderę na stawiaczu min ORP "Gryf”. Był to największy okręt polskiej floty i pomyślany był jako okręt wielozadaniowy (stawiacz min, kontrtorpedowiec, okręt szkolny). 

Po wycofaniu wysłużonych trałowców zamówiono w Stoczni Modlińskiej, Stoczni Gdyńskiej i Warsztatach Portowych budowę nowych trałowców, które otrzymały nazwy trałowców wycofanych ze służby. W 1935 roku przekazany został flocie ORP „Jaskółka”, ORP „Mewa” i ORP „Rybitwa”, a w następnym roku ORP „Czajka”. W 1937 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej zleciło Warsztatom Portowym MW budowę kolejnych trałowców.

W sierpniu 1939 roku przekazano flocie okręty ORP „Czapla” i ORP „Żuraw”. Trałowce przystosowane były do wyławiania min, stawiania min i wyrzucania przeciw okrętom podwodnym bomb głębinowych. 

W latach 1935-1936 wykonano w Warsztatach Portowych bazę nurków – ORP "Nurek”. Okręt wcielono do floty w listopadzie 1936 roku. W maju 1939 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej zleciło Warsztatom Portowym MW budowę dwóch kontrtorpedowców typu „Grom”. Przygotowania do budowy w sierpniu 1939 roku były już bardzo zaawansowane. Po czterech latach nowe jednostki o nazwach „Huragan” i „ Orkan” miały wejść w skład polskiej floty, jednak wybuch II wojny światowej ostatecznie to uniemożliwił.

Literatura:

Sławomir Kudela, 90 lat Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskie - zarys dziejów, Rocznik Gdyński nr 20, TMG 2008

Zbigniew Łabaziewicz, ORP Iskra i białoskrzydły szkuner, Rocznik Gdyński nr 20, TMG 2008

Mieczysław Filipowicz, Wspomnienia pracownika Warsztatów Portowych Marynarki Wojennej, Rocznik Gdyński nr 4, TMG 1983

Donald Steyer, Wizyty zagranicznych okrętów wojennych w porcie gdyńskim w latach 1920-1939, Rocznik Gdyński 1978/1979, TMG 1979

Rafał Witkowski, Gdyński Jubilat – ORP Błyskawica, Rocznik Gdyński nr 8, TMG 1987/88

Czesław Ciesielski, Gdyńskie początki Marynarki Wojennej, Rocznik Gdyński nr 7, TMG 1986

Jerzy Przybylski, Miejsce Marynarki Wojennej w dziejach Gdyni, Rocznik Gdyński nr 12, TMG 1997

Antoni Jacek Koseski, Perła modernizmu europejskiego, Rocznik Gdyński nr 11, TMG 1992-1993

Marek Twardowski, Gdyński krążownik, Rocznik Gdyński nr 11, TMG 1992-1993

Henryk Kula, Ochrona granicy morskiej 1920-1939, Rocznik Gdyński nr 10, TMG 1991

Gdynia i Wybrzeże, przewodnik, Liga Morska i Kolonialna, Warszawa 1933

Izabela Pawlik, Stanisław Kudławiec, Mała historia Gdyni, Wydawnictwo IPJ, Wejherowo 2008

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

 

 

Zbigniew Damski "Salut dla Wichra"

Eryk Sopoćko "Patrole "Orła" + DVD
Mariusz Borowiak "Plamy na banderze"