Obóz Emigracyjny w Gdyni

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości obsługę polskich emigrantów realizował Gdańsk. Gdańsk posiadał połączenia żeglugowe z Francją, Stanami Zjednoczonymi i Kanadą oraz posiadał doświadczenia i urządzenia umożliwiające obsługę ruchu emigracyjnego. W Gdańsku znajdował się polski Urząd Emigracyjny, a pierwszy Obóz Emigracyjny mieścił się w Gdańsku Nowym Porcie. Władze Gdańska niechętnie odnosiły się do prowadzenia przez Polaków spraw emigracyjnych. W lipcu 1923 roku poprzez utworzenie w Wejherowie (w dawnym zakładzie dla umysłowo chorych), tzw. Etapu Emigracyjnego doszło do usamodzielnienia się Polski w dziedzinie obsługi ruchu emigracyjnego. Etap Emigracyjny był miejscem, gdzie gromadzono emigrantów oczekujących na przybycie statku i skąd przewożono ich pociągiem do Gdańska lub Gdyni. Równolegle z budową portu w Gdyni dążono do usprawnienia procesu obsługi statków pasażerskich. W 1927 roku przy nabrzeżu Pilotowym zbudowano tzw. Blaszak (nazywany od zużytego materiału), który miał służyć do odpraw pasażerskich. Wkrótce w jego pobliżu wybudowany na ok. 400 osób specjalny barak hotelowy. Do nabrzeża została doprowadzona bocznica kolejowa. W 1933 roku oddano do użytku Dworzec Morski, który przejął obsługę ruchu pasażerskiego. 

W 1930 roku powstał Komitet Budowy Obozu Emigracyjnego, w tym też roku ogłoszono przetarg na budowę w Gdyni pierwszych trzech bloków: pawilonu administracyjnego i jadalni, pawilonu dezynfekcyjnego-kąpielowego oraz sypialnię męską. W latach 1930-31 wybrukowano drogę dojazdową oraz wykonano odnogę kolejową, łączącą dworzec osobowy ze stacją na terenie Obozu. Na przełomie 1931-32 roku przyjęto już pierwszych emigrantów. Oddane obiekty były jak na tamte czasy bardzo nowoczesne. Posiadały pomieszczenia hotelowe i urządzenia sanitarno-higieniczne dla około 2000 emigrantów. Do obozu emigranci przybywali na ogół pociągami. W Obozie Emigracyjnym przybyli emigranci poddawani byli kontroli zdrowia, kąpieli i szczepieniu, a ich dobytek poddawany był dezynfekcji. Na terenie Obozu zapewniano im zakwaterowanie i wyżywienie. 

W pobliżu Obozu planowano budowę szpitala, kościoła oraz bożnicy, ale w 1935 roku realizację planów przerwano. W połowie lat trzydziestych Obóz pełnił także funkcję schroniska turystycznego. 

Latem 1939 roku obiekty Obozu Emigracyjnego przekazane zostały Wojsku Polskiemu. Podczas kampanii wrześniowej miało tu siedzibę dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża. Po zakończeniu kampanii wrześniowej oraz kapitulacji Helu zostali tu umieszczeniu polscy jeńcy wojenni oraz aresztowani mieszkańcy Gdyni. Później zostały tu urządzone koszary i ośrodek szkoleniowy dla marynarzy Kriegsmarine. 

Po wyzwoleniu obiekty przejął Państwowy Urząd Repatriacyjny, a następnie Wojsko Polskie.

 

Literatura:

Bohdan Ostrowski, Gdyńskie dzielnice – Grabówek, Rocznik Gdyński nr 7, TMG 1986

Alojzy Data, Kazimierz Małkowski, Baza wychodźstwa polskiego, Rocznik Gdyński nr 11, TMG 1992-1993

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

Sławomir Kitowski, Gdynia. Miasto z morza i marzeń, Wyd. ALTER EGO, Sławomir Kitowski Gdynia 2006