"Macierz Szkolna" w Gdańsku

Macierz Szkolna, to ogólna nazwa stowarzyszeń oświatowych, które działały na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku oraz w okresie międzywojennym. W skład Macierzy Szkolnej wchodziły:

  • Macierz Polska, założona w 1822 roku we Lwowie przez J.I. Kraszewskiego i zajmująca się wydawaniem i rozpowszechnianiem literatury,
  • Macierz Polska Śląska Cieszyńskiego, założona w 1855 roku przez P. Stalmacha, która organizowała polskie szkolnictwo na Śląsku,
  • Polska Macierz Szkolna, założona w 1906 roku na terenie Królestwa Polskiego z inicjatywy inż. J. Świątkowskiego. Pierwszym prezesem Rady Naczelnej Macierzy był H. Sienkiewicz. Zajmowała się zakładaniem i prowadzeniem szkół, seminariów nauczycielskich, uniwersytetów ludowych, bibliotek i ochronek. Urządzała odczyty, wykłady, pogadanki, przedstawienia publiczne, wydawała i rozpowszechniała książki, a także wielotematyczne karty pocztowe. 

Polska Macierz Szkolna powstała także w Gdańsku w 1921 roku. Założona została przez dr F. Kubacza, ks. L. Miszewskiego, pisarza S. Przybyszewskiego, E. Adama ze Lwowa i E. Hellmana-Jareckiego z Łodzi. Na terenie Wolnego Miasta Gdańska utrzymywała liczne szkoły powszechne oraz ochronki dla dzieci. Założyła i prowadziła Gimnazjum Polskie Macierzy Szkolnej, Szkołę Handlową i Wyższą Szkołę Handlową. Organizowała kursy wieczorowe i pogadanki, zakładała kółka rolnicze na wsiach, organizowała kolonie dla dzieci i młodzieży. Działało także Wydawnictwo Macierzy Szkolnej w Gdańsku, które wydało m.in. cykl pocztówek "Nasz Bałtyk". Autorem fotografii był R. Wyrobek, a pocztówki wydrukowała drukarnia św. Wojciecha w Poznaniu. Gdańska Macierz Szkolna działała aż do wybuchu wojny.