Liga Morska i Kolonjalna

W październiku 1918 roku z inicjatywy kontradmirała Kazimierza Porębskiego powstało  Stowarzyszenie Pracowników na Polu Rozowju Żeglugi "Bandera Polska". Postawiło sobie ono za zadanie "... opracowanie zasad organizacji żeglugi i portów, kierunków rozwoju żeglugi śródlądowej, prowadzenie szkolenia zawodowego wśród pracowników żeglugi, ustalenie terminologii morskiej oraz popularyzację idei żeglugi i sporów wodnych...". W końcu maja 1919 roku - wobec bliskiej perspektywy objęcia przez Polskę wybrzeża morskiego - Stowarzyszenie przekształciło się w Towarzystwo "Liga Żeglugi Polskiej". W zatwierdzonym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych statucie znalazły się zapisy o zadaniach Towarzystwa, w tym "... popierania wszelkich poczynań mających na celu rozwój żeglugi morskiej i śródlądowej oraz rybołóstwa i sportów wodnych, opracowywania projektów odpowiednich ustaw, rozporządzeń i przepisów oraz prowadzenia szerokiej działalności oświatowo - propagandowej...". Liga Żeglugi Polskiej zainicjowała organizowanie od 1922 roku dorocznych regat żeglarskich w Gdyni, a podczas uroczystości oddania do użytku "Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków" delegacja Ligi wręczyła dyplom honorowego członka Ligi prezydentowi RP Stanisławowi Wojciechowskiemu.Podczas walnego zebrania członków Ligi w kwietniu 1924 roku zdecydowano o wprowadzeniu zmian w statucie oraz przyjęciu nowej nazwy dla organizacji: Liga Morska i Rzeczna. W nowym statucie pojawił się  zapis o "... współdziałaniu w tworzeniu siły zbrojnej na morzu i rzekach...". Działalność LMiR miała ponadto obejmować nie tylko "ziemie polskie", ale i "wychodźstwo polskie". W działalności propagandowej Ligi ważnym momentem było rozpoczęcie wydawania miesięcznika "Morze", którego pierwszy numer ukazał się w listopadzie 1924 roku. We wrześniu 1929 roku na II walnym zjeździe Ligi w Poznaniu wystosowano postulaty dotyczące budowy portu morskiego w Tczewie, konieczności dalszego rozwoju floty handlowej, przyspieszenia budowy magistrali węglowej Górny Śląsk – Gdynia, rozważenia budowy stoczni w Gdyni, uchwalenia przez Sejm i Senat ustawy o rozbudowie floty wojennej.

W październiku 1930 roku na III Walnym Zjeździe Delegatów Ligi Morskiej i Rzecznej, który odbył się w Gdyni, uchwalono nowy statut i dokonano zmiany nazwy na Liga Morska i Kolonialna. Na stanowisko prezesa Zarządu Głównego Ligi wybrano gen. Gustawa Orlicz - Dreszera. Na zjeździe podjęto m.in. działania mające na celu włączenie do struktur LMiK Komitetu Floty Narodowej, kierowanego przez gen. Mariusza Zaruskiego.

W programie Ligi znalazły się m.in. następujące kwestie: wykorzystanie pasa morskiego otrzymanego przez Polskę, związanie całego obszaru państwa z Bałtykiem poprzez uregulowanie i rozbudowę dróg wodnych, zdobycie terenów zamorskich dla polskiej emigracji oraz nawiązanie z nią stosownych stosunków gospodarczych. W swojej działalności Liga Morska i Kolonialna zajmowała się upowszechnianiem żeglarstwa i sportów wodnych, umacnianiem i rozwojem polskiej floty wojennej i handlowej, nowoczesnym kształceniem kadr dla gospodarki morskiej. Podejmowała także próby przeciwdziałania ekspansywnej polityce Niemiec, czemu służyła m.in. inicjatywa obchodów Dni Morza. W latach 30-ych Liga prowadziła zbiórkę pieniędzy na Fundusz Obrony Morskiej (czego rezultatem m. in. było zbudowanie okrętu podwodnego "Orzeł"). W 1932 roku z inicjatywy Ligi zorganizowano wielkie Święto Morza w Gdyni z udziałem prezydenta RP. 

LMiK prowadziła szeroko zakrojoną działalność propagandową, wydając do wybuchu II wojny światowej około 260 publikacji (w tym pisma „Morze”, „Szkwał”, „Polska na Morzu”, „Młodzież Morska”, „Gazetka Ścienna”, „Gazetka Morska”, „Sprawy Morskie i Kolonialne”). Wydano ogromną liczbę plakatów, ulotek, odezw, nalepek, widokówek, zorganizowano wiele wystaw i odczytów.

Dzięki inicjatywie Ligi  Morskiej i Kolonialnej na obiekcie Dowództwa Floty (dziś Komenda Portu Wojennego Gdynia) umieszczony został napis o utworzeniu polskiej Marynarki Wojennej.

Podczas wojny członkowie Ligi  wraz w tajną organizacją wywiadowczą "Alfa" (Wydział Marynarki Wojennej Komendy Głównej AK) zniszczyli centralną kartotekę LMiK. Liga Morska i Kolonialna została reaktywowana w 1944 pod nazwą Liga Morska, a następnie została zlikwidowana w 1953 roku. Ponownie reaktywowana w 1981 roku jako Liga Morska, a w marcu 1999 roku Liga Morska została przekształcona w Ligę Morską i Rzeczną. 

Literatura:

1. Tadeusz Białas, Liga Morska i Kolonialna 1930-1939. (Wydawnictwo Morskie, Gdańsk, 1983).

2. Przemysław Olstowski, Generał Gustaw Orlicz-Dreszer. (Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 2000)