Dworzec Morski w Gdyni

Od 1923 roku w Wejherowie istniał tzw. Etap Emigracyjny, gdzie emigranci oczekiwali na przybycie statku. W 1927 roku wzniesiono w powstającym porcie wewnętrznym, na nabrzeżu Pilotowym magazyn nr 1, zwany popularnie Blaszakiem. W jego pobliżu wybudowano barak hotelowy oraz doprowadzono bocznicę kolejową. Ten prowizoryczny dworzec pasażerski przetrwał aż do końca 1933 roku, tj. do oddania Dworca Morskiego przy Nabrzeżu Francuskim. Dworzec Morski budowano w latach 1932-1933 wg projektu katowickiego oddziału berlińskiej spółki autorskiej. Prace budowlane wykonała firma Skąpski, Wolski, Wiśniewski. Hala główna budynku była przykryta czworokątną cienkościenną kopułą żelbetową, zwieńczoną ostrosłupowym świetlikiem. Fasadę budynku ukształtowaną symetrycznie po obu bokach wzbogacały płaskorzeźby orłów polskich. Dworzec o powierzchni 2,5 tys. mkw. wyposażony był we wszelkie urządzenia potrzebne do przyjmowania i odprawy pasażerów (placówka pocztowa, przechowalnia bagaży, kasy kolejowe, oddziały biur podróży, biura obsługi celnej i paszportowej). Budynek Dworca połączony był z Magazynem Tranzytowym o powierzchni 5,2 tys mkw, posiadającym ogrzewane pomieszczenia dla składowania wymagających tego ładunków. Oddanie do użytku Dworca zbiegło się z zakończeniem głównych prac przy budowie portu i połączono z obchodami piętnastej rocznicy odzyskania niepodległości. Uroczystość poświęcenia portu i dworca odbyła się 8 grudnia 1933 roku w dniu Święta Szkoły Morskiej z udziałem ministra przemysłu i handlu Ferdynanda Zarzyckiego, który przeciął symboliczną wstęgę zawieszoną w holu Dworca. Tam także zostały odsłonięte tablice pamiątkowe (płaskorzeźby) ku czci marszałka Piłsudskiego i prezydenta Mościckiego. 

Dworzec Morski przejął obsługę ruchu emigracyjnego z Polski do Francji i Ameryki. Obsługiwał flotę pasażerską obsługującą linie do Nowego Jorku i linię południowoamerykańską.  Dwunastometrowa głębokość przy nabrzeżu Francuskim pozwalała największym statkom oceanicznym na przybijanie do Dworca Morskiego. Do Dworca pasażerowie i emigranci mogli przybywać koleją, bowiem posiadał on bocznicę kolejową z torami znajdującymi się po obu stronach budynku (Dworzec posiadał połączenie kolejowe z Etapem Emigracyjnym na Grabówku). Po dokonaniu odprawy celnej i granicznej pasażerowie z górnego peronu pomostem przechodzili po trapie na pokład przycumowanego do nabrzeża statku. W okresie międzywojennym w sali odpraw pasażerskich mogącej pomieścić kilka tysięcy osób, odbywały się niedzielne nabożeństwa dla pracowników portu i Urzędu Morskiego w Gdyni, a także bale sylwestrowe, zabawy ludowe, walne zjazdy organizacji społecznych i zawodowych, wiece patriotyczne i wyborcze, bankiety, zawody sportowe (m.in. Mistrzostwa Polski w Boksie), widowiska artystyczne. 

W czasie II wojny światowej Dworzec został przystosowany do funkcji biurowych, została zmieniona architektura. W pierwszych dniach po zajęciu Gdyni przez Niemców z fasady Dworca usunięte zostały płaskorzeźby orłów oraz pamiątkowe tablice (płaskorzeźby głów marszałka Piłsudskiego i prezydenta Mościckiego w lipcu 1941 roku trafiły do odlewni metali kolorowych przy ulicy Morskiej 70, gdzie je przetopiono). W 1943 roku w trakcie alianckich bombardowań portu została zniszczona część hali pasażerskiej (lewy północny narożnik fasady). Z uwagi na zniszczenie fundamentów w części budowli niemożliwe okazało się odtworzenie pierwotnej bryły budynku. 

Po wojnie w gmachu Dworca mieścił się między innymi Kapitanat Portu oraz Urząd Pocztowy. Po okresie stalinowskim, w którym ruch pasażerski na Zachód został wstrzymany, przywrócono dawną funkcję Dworca, którą pełnił aż do 1987 roku, gdy zlikwidowano linię pasażerską obsługiwaną przez "Stefana Batorego".

 

Literatura:

Kazimierz Małkowski, Bedeker Gdyński, Wydawnictwo OSKAR, Gdańsk 2001

Barbara Mikołajczuk, Poświęcenie portu, Rocznik Gdyński nr 11, TMG 1992-1993

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

Sławomir Kitowski, Gdynia. Miasto z morza i marzeń, Wyd. ALTER EGO, Sławomir Kitowski Gdynia 2006