Dworzec Kolejowy w Gdyni

W 1870 roku w pobliżu wsi Gdynia wybudowano linię kolejową, która połączyła wszystkie najważniejsze miejscowości nadmorskie od Szczecina poprzez Koszalin, Słupsk, Lębork do Gdańska. 1 stycznia 1894 roku oddano do użytku  przystanek pasażerski w Gdyni. Pierwszy budynek dworcowy przy tym przystanku mieścił się w niewielkim drewnianym budynku pełniącym funkcję poczekalni, sąsiadującym ze strażnicą. Budynek stał po przeciwnej stronie torowiska aniżeli wieś i późniejsze dworce gdyńskie. Wejście na stację było od Szosy Gdańskiej (dziś ulicy Morskiej). Obok stacji znajdował się budynek zawiadowcy stacji, za którym przez tory zabezpieczone szlabanem prowadziła droga (ulica Wiejska) do centrum wsi.

W 1917 roku wybudowano nowy, murowany budynek toalet stacyjnych z lampiarnią oraz powiększone nieco pomieszczenie służbowe stacji. W tym czasie powstała także zadaszona poczekalnia.

W 1921 roku rozpoczęto przygotowania do rozbudowy stacji kolejowej. W wyniku ogłoszonego konkursu wybrano projekt warszawskiego architekta Romualda Millera,  naczelnika wydziału architektonicznego Warszawskiej DOKP, przedstawiciela tzw. stylu dworskiego, autora projektów kilku innych dworców w Polsce. W dniu 29 kwietnia 1923 roku w obecności prezydenta Stanisława Wojciechowskiego położono kamień węgielny pod budowę nowego dworca. Budowa dworca trwała dość długo, często brakowało funduszy, a prace wykonywało 21 różnych firm z całego kraju. W lipcu 1926 roku dokonano poświęcenia nowo wybudowanego dworca prasaArchitektura budynków dworca będąca połączeniem cech architektury dworów polskich z elementami architektury regionalnej (kaszubskiej) od początku wywoływała różne, często odmienne komentarze i opinie. 

Dworzec zwrócony frontem ku miastu wybudowano po stronie przeciwległej do poprzedniego ceglastoczerwonego dworca. Od strony Szosy Gdańskiej postawiono mały budyneczek kas biletowych i towarowych oraz ekspedycji kolejowa. Przed głównym wejściem powstał rozległy plac Dworcowy (przemianowany w 1935 roku na plac Konstytucji). Dworzec składał się z dwóch części: tzw. zimowej, którą tworzyły dwie duże hale o powierzchni 300 m kw. (ogólna i operacyjna), z czterema kasami, bufetem, kasą wymiany walut, pomieszczeniem dla policji i straży granicznej i drugiej części tzw. letniej, przeznaczonej dla turystów otwartej hali z kasami biletowymi, z której można było przejść bezpośrednio na perony, z ominięciem dworca.

Po wybudowaniu dworca dokonano również przebudowy systemu dróg, m.in. przez wybudowanie wiaduktu kolejowego, ul. Pojazdowej oraz trójkątnego rozgałęzienia drogi na ulicę Śląską i Morską. Dla komunikacji z peronami wybudowano tunel. W lutym 1931 roku, w 10 rocznicę odparcia najazdu bolszewickiego wmurowano w holu Dworca tablicę przedstawiającą wizerunek marszałka Piłsudskiego wraz z sentencją mu poświęconą.

W 1938 roku budynek Dworca został rozbudowany. Część letnią włączono do zimowej, tworząc jednolity dworzec całoroczny. Wykonano drugie wejście do tunelu dla podróżnych, prowadzące na ulicę Morską.

Dworzec uległ spaleniu pod koniec marca 1945 roku w czasie walk o Gdynię. Prawdopodobnie pożar spowodował pocisk niemiecki z Oksywia, który uderzył w stojący przy budynku dworca wagon z łatwopalnym towarem. W 1946 roku budynek został prowizorycznie odbudowany. 

W 1950 roku w ramach planu 6-letniego przystąpiono do budowy nowego dworca. Kolejny budynek dworca zaprojektował prof. Wacław Tomaszewski. W 1954 roku oddano do użytku prawe skrzydło i część centralną. Nowy dworzec był nowoczesną budowlą, nawiązującą do przedwojennego modernizmu. Posiadał charakterystyczne strzeliste okna i granitowe posadzki. Wykonano ciekawie prezentujące się dekoracje we wnętrzu. W poczekalni dworca ulokowano dwie mozaiki przedstawiające krajobraz morski i sceny z życia głębin. W sali restauracyjnej ulokowano polichromię, która przedstawiała księżyc i słońce w towarzystwie znaków zodiaku. Przed wejściem do restauracji ulokowano mozaikę przedstawiającą Pegaza na kole PKP. 

W latach 1955-1959 budowano część podmiejską. W czerwcu 1959 roku na dworcu podmiejskim otwarto kawiarnię Przedsiębiorstwa Restauracji Dworcowych „Orbis”. Była to duża sala z malutką scenką, która miała służyć dla występów małego zespołu kameralnego. Na kawiarnię przeznaczono również drugą mniejszą salę i wielki taras okalający dużą część budynku. W kawiarni miały być podawane śniadania wiedeńskie i parówki na gorąco, po południu miały odbywać się podwieczorki taneczne. Ponieważ kawiarnia przynosiła deficyt zlikwidowano ją w 1960 roku. W jej miejsce otworzono Klub Technik i Racjonalizacji Węza Kolejowego Gdynia.

 

Literatura:

Albin Spychalski, Gdyński węzeł kolejowy, Rocznik Gdyński nr 4, TMG 1983

Kazimierz Małkowski, Bedeker Gdyński, Wydawnictwo OSKAR, Gdańsk 2001

Jerzy Cisłak, Dzieje gdyńskiego węzła kolejowego do 1939 roku, Rocznik Gdyński nr 12, TMG 1997

Grzegorz Fey, Pierwsza stacja kolejowa, Rocznik Gdyński nr 16, TMG 2003

Encyklopedia Gdyni, Oficyna Verdi Causa, Gdynia 2006

Sławomir Kitowski, Gdynia. Miasto z morza i marzeń, Wyd. ALTER EGO, Sławomir Kitowski Gdynia 2006